De Wet Toekomst Pensioenen verandert de spelregels voor pensioenopbouw in Nederland. Voor ZZP’ers is dat relevant: de wet opent nieuwe mogelijkheden om fiscaal voordelig pensioen op te bouwen, met meer flexibiliteit dan de oude polissen ooit boden. Wat dat concreet betekent voor jouw situatie als zelfstandige, lees je hieronder.
Wat is de Wet Toekomst Pensioenen en waarom is deze belangrijk voor ZZP’ers?
De Wet Toekomst Pensioenen (WTP) is op 1 juli 2023 in werking getreden en vervangt de Pensioenwet van 2007. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft de wet ontworpen om het pensioenstelsel toekomstbestendiger te maken: persoonlijker, transparanter en beter aansluitend op de moderne arbeidsmarkt [bron: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/pensioen].
Voor werknemers in loondienst betekent de wet dat pensioenfondsen overstappen van een uitkeringsovereenkomst naar een premieovereenkomst. Simpeler gezegd: je weet voortaan wat er voor je wordt ingelegd, niet meer wat je straks krijgt. Dat klinkt onzekerder, maar het maakt ook duidelijker wat er daadwerkelijk opgebouwd wordt.
Voor zelfstandigen zonder personeel was de situatie al jaren problematisch. Zonder werkgever die meebetaalt, zonder verplichte aansluiting bij een pensioenfonds, bouwen de meeste ZZP’ers nauwelijks pensioen op. De WTP adresseert dit expliciet: zelfstandigen krijgen meer toegang tot collectieve pensioenregelingen en betere fiscale kaders om zelf te sparen.
Dat is geen klein detail. Ruim 1,1 miljoen zelfstandigen in Nederland hadden tot voor kort geen volwaardige pensioenregeling [bron: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/pensioen]. De WTP is voor deze groep een structurele verandering, geen cosmetische aanpassing.
Hoe werkt de pensioenregeling voor zelfstandigen in de praktijk?
Als ZZP’er kun je pensioen opbouwen via een erkende pensioenuitvoerder. Dat kan een verzekeraar zijn, een bank of een premiepensioeninstelling (PPI). De stortingen die je doet zijn aftrekbaar van de inkomstenbelasting, mits je binnen de jaarruimte blijft. Die jaarruimte is het bedrag dat je fiscaal gefaciliteerd mag inleggen, berekend op basis van je inkomen uit het voorgaande jaar.
De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op de uitvoerders van pensioenregelingen en ziet erop toe dat zij transparant communiceren over kosten, risico’s en verwacht rendement [bron: https://www.afm.nl/nl-nl/professionals/onderwerpen/pensioen]. Dat toezicht beschermt je als deelnemer: een erkende uitvoerder moet aan strenge eisen voldoen voordat hij pensioenproducten mag aanbieden.
In de praktijk werkt het zo: je kiest een uitvoerder, opent een pensioenrekening of sluit een pensioenovereenkomst, en bepaalt hoeveel je jaarlijks inlegt. Die inleg wordt belegd of gespaard totdat je de pensioenleeftijd bereikt. Op dat moment keert de uitvoerder periodiek uit, en betaal je pas dan inkomstenbelasting over de uitkeringen.
Nieuw onder de WTP is dat zelfstandigen ook toegang kunnen krijgen tot pensioenregelingen die eerder voorbehouden waren aan werknemers in bepaalde sectoren. Sommige bedrijfstakpensioenfondsen openen hun deuren voor zelfstandigen die in dezelfde branche actief zijn. Dat biedt schaalvoordelen en lagere kosten die je als individuele polishouder nooit zou halen.
Welke fiscale voordelen biedt de wet voor pensioenopbouw?
Het fiscale voordeel van pensioenopbouw als ZZP’er zit in de zogenoemde omkeerregel: de inleg is nu aftrekbaar, de uitkering later belast. Dat is gunstig als je nu in een hoog belastingtarief valt en verwacht dat je na pensionering in een lager tarief valt.
De Belastingdienst berekent jaarlijks de jaarruimte op basis van een percentage van je inkomen, verminderd met de opgebouwde AOW-aanspraak [bron: https://www.belastingdienst.nl/zakelijk/zelfstandigen/pensioen]. Voor 2024 bedraagt het percentage 30% van de premiegrondslag, wat een aanzienlijke verhoging is ten opzichte van de 13,3% die gold vóór de WTP. Die verhoging is direct een gevolg van de nieuwe wet.
Heb je in voorgaande jaren jaarruimte niet benut? Dan kun je via de zogenoemde reserveringsruimte alsnog inlopen. De WTP heeft de maximale terugkijktermijn verlengd naar tien jaar, met een verhoogd maximum van 38.000 euro per jaar [bron: https://www.belastingdienst.nl/zakelijk/zelfstandigen/pensioen]. Dat biedt ZZP’ers die laat beginnen een reële kans om een serieuze pensioenpot op te bouwen.
Concreet: stel je hebt een winst uit onderneming van 80.000 euro in 2023. De premiegrondslag is dan ruwweg 80.000 minus de AOW-franchise (in 2024 vastgesteld op 17.545 euro [bron: https://www.belastingdienst.nl/zakelijk/zelfstandigen/pensioen]), wat neerkomt op 62.455 euro. Dertig procent daarvan is 18.737 euro aan aftrekbare pensioenstorting. Dat scheelt direct belasting in het jaar van inleg.
Wat zijn de vereisten en voorwaarden voor deelname?
Om fiscaal gefaciliteerd pensioen op te bouwen, moet je storten bij een erkende pensioenuitvoerder. De Nederlandsche Bank (DNB) verleent de vergunningen aan pensioenuitvoerders en houdt toezicht op hun financiële soliditeit [bron: https://www.dnb.nl/onderwerpen/pensioen]. Een uitvoerder zonder DNB-vergunning telt niet mee voor de fiscale aftrek.
De administratieve vereisten zijn beperkt, maar niet nul. Je moet jaarlijks je jaarruimte berekenen of laten berekenen, de storting aantoonbaar doen vóór 31 december van het betreffende jaar, en de aftrek opnemen in je aangifte inkomstenbelasting. De uitvoerder stuurt je een jaaropgave die je daarvoor nodig hebt.
Verder gelden er leeftijdsgrenzen. Pensioenopbouw via de fiscale route is mogelijk tot de AOW-leeftijd, die op dit moment 67 jaar is. Je kunt niet onbeperkt blijven inleggen als je al pensioenuitkeringen ontvangt. De uitkering zelf moet ook aan voorwaarden voldoen: het moet een periodieke uitkering zijn, geen eenmalige opname. Dat is een harde eis van de Belastingdienst om de fiscale faciliteit te rechtvaardigen.
Voor ZZP’ers die via een BV werken, gelden deels andere regels. Pensioen in eigen beheer is sinds 2017 niet meer mogelijk, maar de BV kan wel premies betalen aan een externe uitvoerder. De keuze tussen privé inleggen of via de BV heeft fiscale gevolgen die per situatie verschillen.
Hoe beïnvloedt de wet je beleggingskeuzes en rendement?
Pensioenregelingen onder de WTP zijn beleggingsproducten. Dat betekent dat het eindresultaat afhankelijk is van de beleggingsrendementen die worden behaald. Historisch gezien behaalde de AEX over de afgelopen 30 jaar een gemiddeld jaarrendement van circa 9% inclusief dividendherbellegging [bron: https://www.msci.com/world], al is dat geen garantie voor de toekomst.
De wet stelt eisen aan hoe uitvoerders beleggen. Diversificatie is verplicht: een uitvoerder mag niet al het pensioenvermogen in één categorie beleggen. Naarmate je dichter bij de pensioendatum komt, wordt het beleggingsprofiel automatisch defensiever. Dat heet lifecycle-beleggen: meer aandelen op jonge leeftijd, meer obligaties en stabiele instrumenten naarmate de uitkeringsdatum nadert.
Als ZZP’er heb je bij de meeste uitvoerders enige keuzevrijheid in het beleggingsprofiel. Kies je voor een offensiever profiel, dan neem je meer risico maar ook meer potentieel rendement. Kies je voor defensief, dan is de volatiliteit lager maar bouw je bij gelijke inleg minder op. Die keuze is persoonlijk en hangt af van je leeftijd, andere vermogensbronnen en risicobereidheid.
Kosten spelen een grote rol. Een uitvoerder die 1,5% per jaar aan beheerkosten rekent, vreet over 30 jaar een significant deel van je opgebouwde vermogen op. Vergelijk uitvoerders niet alleen op rendement, maar ook op de totale kostenratio (TER) en eventuele transactiekosten. [bron: https://www.afm.nl/nl-nl/professionals/onderwerpen/pensioen]
Wat zijn de verschillen met andere pensioenregelingen voor zelfstandigen?
Vóór de WTP hadden ZZP’ers twee gangbare opties: een lijfrenteverzekering via een verzekeraar of een bankspaarrekening. Beide werken met de omkeerregel en vallen binnen dezelfde fiscale kaders. De WTP verandert die kaders, maar vervangt die producten niet volledig.
Het verschil zit in de toegang tot collectieve regelingen. Een traditionele lijfrentepolis is een individueel contract met een verzekeraar, met bijbehorende individuele kosten. Een collectieve pensioenregeling via een bedrijfstakpensioenfonds profiteert van schaalvoordelen: lagere beheerkosten, professioneel vermogensbeheer en soms een basisgarantie die individuele producten niet bieden.
Banksparen is een populair alternatief gebleven omdat het transparant is: je ziet precies wat er op de rekening staat, er zijn geen verzekeringscomponenten en de kosten zijn doorgaans laag. Het nadeel is dat banksparen geen beleggingsrendement oplevert boven de spaarrente, tenzij je kiest voor een beleggingsvariant.
De WTP maakt het aantrekkelijker om de collectieve route te nemen. De verhoogde jaarruimte, de langere reserveringstermijn en de toegang tot fondsen die eerder gesloten waren voor zelfstandigen, verschuiven de balans richting collectieve regelingen voor wie serieus vermogen wil opbouwen.
Vergelijken loont. Gebruik de vergelijking van pensioenproducten voor ZZP’ers om uitvoerders naast elkaar te leggen op kosten, rendement en flexibiliteit.
Hoe start je als ZZP’er met pensioenopbouw onder deze wet?
Het startpunt is je jaarruimte berekenen. Dat doe je op basis van je winst uit onderneming van het voorgaande jaar, minus de AOW-franchise, maal het geldende percentage. De Belastingdienst heeft hiervoor een rekentool beschikbaar.
Vervolgens kies je een erkende pensioenuitvoerder. Denk aan grote verzekeraars als Aegon of NN, maar ook aan bankspaarproducten van ABN AMRO of Rabobank, of aan een Stichting Pensioenfonds dat toegankelijk is voor zelfstandigen in jouw sector. Controleer altijd of de uitvoerder een DNB-vergunning heeft.
Na aanmelding stel je een jaarlijkse storting in. Dat hoeft geen vast bedrag te zijn: als het ene jaar beter gaat dan het andere, kun je de inleg aanpassen, zolang je binnen de jaarruimte blijft. Overschrijd je de jaarruimte, dan betaal je 20% revisierente als boete. Dat wil je vermijden. [bron: https://www.belastingdienst.nl/zakelijk/zelfstandigen/pensioen]
Sla je een jaar over? Geen probleem. De reserveringsruimte zorgt ervoor dat onbenutte jaarruimte tot tien jaar terugwerkend alsnog benut kan worden. Dat maakt pensioenopbouw als ZZP’er flexibeler dan ooit.
Lees ook hoe je pensioenopbouw combineert met beleggen in aandelen als zelfstandige voor een compleet beeld van je vermogensopbouw.
Veelgestelde vragen
Kan ik als ZZP’er mijn pensioenuitkering eerder opnemen?
Vervroegd opnemen van pensioen dat fiscaal gefaciliteerd is opgebouwd, is in principe niet toegestaan zonder fiscale gevolgen. Bij vervroegde opname betaal je inkomstenbelasting over het volledige bedrag plus 20% revisierente als boete. Er zijn beperkte uitzonderingen, zoals ernstige ziekte of arbeidsongeschiktheid. Raadpleeg een belastingadviseur voor jouw specifieke situatie. [bron: https://www.belastingdienst.nl/zakelijk/zelfstandigen/pensioen]
Wat gebeurt er met mijn pensioen als ik mijn bedrijf beëindig?
Het opgebouwde pensioenvermogen blijft staan bij de uitvoerder, ongeacht of je je bedrijf beëindigt. Je kunt stoppen met inleggen zonder dat het opgebouwde bedrag verloren gaat. Bij bedrijfsbeëindiging kun je ook de reserveringsruimte benutten om alsnog een extra storting te doen, mits je nog winst uit onderneming hebt gehad in de afgelopen tien jaar.
Zijn pensioenuitkeringen onder deze wet belast?
Ja. Pensioenuitkeringen zijn belast als inkomen in box 1. Je betaalt inkomstenbelasting over elke periodieke uitkering die je ontvangt. De gedachte is dat je nu aftrek geniet en later betaalt, op een moment waarop je doorgaans in een lager belastingtarief valt dan tijdens je werkzame jaren.
Hoe hoog mag mijn jaarlijkse pensioenstorting maximaal zijn?
De jaarruimte voor 2024 bedraagt 30% van de premiegrondslag (inkomen minus AOW-franchise van 17.545 euro). Heb je in eerdere jaren jaarruimte onbenut gelaten, dan kun je via de reserveringsruimte tot maximaal 38.000 euro per jaar extra inleggen, met een terugkijktermijn van tien jaar [bron: https://www.belastingdienst.nl/zakelijk/zelfstandigen/pensioen].
Kan ik mijn pensioenregeling overstappen naar een ander fonds?
Overstappen is mogelijk, maar niet altijd kosteloos. Je kunt het opgebouwde kapitaal overdragen naar een andere erkende uitvoerder via een zogenoemde waardeoverdracht. Controleer bij beide uitvoerders of er overdrachtskosten of boetes gelden, en vraag een opgave op van de huidige waarde voordat je beslist.
Dit is geen beleggingsadvies. Doe altijd je eigen onderzoek of raadpleeg een AFM-geregistreerd adviseur voordat je beslissingen neemt over pensioenopbouw of beleggingen.
Lees ook: Alles over box 3 en vermogensbelasting voor ZZP’ers of bekijk ons overzicht van pensioenuitvoerders voor zelfstandigen.
{AUTHOR_BIO}
